Biegły sądowy podatnikiem VAT

Od początku obowiązywania ustawy o VAT, tj. od 1 maja 2004r. biegli sadowi mają wątpliwości, czy są podatnikami VAT z tytułu wykonywania określonych czynności na zlecenie sądu w ramach prowadzonego przez sąd postępowania.

Zgodnie z przepisami ustawy o VAT opodatkowaniu podlegają tylko te czynności, które zostały wykonane przez podmiot mający cechy podatnika VAT. Podatnikiem jest każda osoba prawna, jednostka organizacyjna niemającą osobowości prawnej oraz osoba fizyczna, wykonująca samodzielnie działalność gospodarczą, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Zgodnie jednak z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą nie uznaje się czynności, z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2 – 9 ustawy o PIT, jeżeli z tytułu ich wykonania osoby te są związane ze zlecającym ich wykonanie prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny między zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane czynności co do:

warunków wykonywania tych czynności,
wynagrodzenia,
odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

Przychody biegłych sądowych wskazane są w art. 13 pkt 6 ustawy o PIT, dlatego kwestię tego, czy biegły sądowy jest podatnikiem VAT należy rozstrzygać z punktu widzenia powyższych trzech warunków.

Organy podatkowe w wydawanych interpretacjach od początku obowiązywania przepisów wskazują, że najważniejszy w tym zakresie jest warunek dotyczący „odpowiedzialności zlecającego za wykonanie czynności wobec osób trzecich”. Ich zdaniem sąd dopuszczając w toku postępowania dowód w postaci opinii biegłego, odwołuje się do jego autorytetu i specjalistycznej wiedzy, zaś opinia wydana przez biegłego jest dowodem w postępowaniu sądowym, a nie usługą, której bezpośrednim odbiorcą jest uczestnik postępowania. W takich okolicznościach nie można zatem mówić, że odpowiedzialność za wykonaną przez biegłego pracę, ponosić będzie zleceniodawca, czyli sąd.

Zdaniem organów podatkowych skoro ten warunek nie jest spełniony, to świadczenie usług biegłego jest działalnością gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT i podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Takie stanowisko zajęło najpierw Ministerstwo Finansów (29 kwietnia 2005 r., PP3-812-130/05/AK/ 864) a następnie powszechnie reprezentowały je inne organy podatkowe (Urząd Skarbowy w Nowym Dworze Mazowieckim, 11 września 2007r., 1414/PUE/443-10/07/AP; Pierwszy Urząd Skarbowy w Opolu, 15 marca 2007r., PP/443-11-1/07; Pierwszy Urząd Skarbowy w Kaliszu, 8 stycznia 2007r., 2007.01.08). Podobny pogląd przedstawiały jeszcze do niedawna także sądy administracyjne, np. WSA w Warszawie w wyrokach z 2 października 2007 r., III SA/Wa 1132/07, i z 8 marca 2007 r., III SA/Wa 4088/06 oraz WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 17 kwietnia 2007 r., I SA/Go 1270/06.

Obecnie jednak stanowisko sądów administracyjnych ulega zmianie. Coraz częściej powołują się one na przepisy wspólnotowe i uznają, że z definicji działalności gospodarczej wyłączone są czynności, które mają charakter zbliżony do czynności wykonywanych w ramach stosunku pracy. W przypadku pracowników nie można bowiem mówić, że wykonują oni swoje czynności „samodzielnie”. Taki pogląd potwierdził przykładowo WSA w Olsztynie w wyroku z 7 marca 2008 r. (I SA/Ol 62/08) uznając, że stosunek prawny łączący organ procesowy i biegłego jest stosunkiem publicznoprawnym, a nie cywilnoprawnym. Ma cechy zbliżone do stosunku pracy, co wyklucza samodzielność, ponieważ wydając opinię, biegły działa na rzecz organu procesowego i pod jego kierownictwem.

Podobne wnioski płyną także z innych wyroków, np. WSA w Rzeszowie z 13 marca 2008 r., I SA/Rz 15/08, oraz WSA w Bydgoszczy z 11 grudnia 2007 r., I SA/Bd 709/07. Mimo to organy podatkowe na czele z Ministerstwem Finansów pozostają nieugięte i w dalszym ciągu uznają, że czynności biegłych sądowych podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT. Taki pogląd prezentują wszystkie cztery izby skarbowe wydające interpretacje indywidualne w imieniu ministra finansów (np. Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach, 8 kwietnia 2008r., IBPP1/443-94/08/AL/KAN-485/01/08/KAN-1695/02/08; Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy, 27 marca 2008r., ITPP2/443-22/08/AW; Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, 20 marca 2008r., ILPP2/443-3/08-2/MN; Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, 8 lutego 2008r., IP-PP2-443-654/07-2/IK). Swojego zdania nie zmienia także minister finansów o czym świadczy odpowiedź na interpelację poselską nr 1192 z dnia 5 marca 2008r.

W związku z takim stanowiskiem organów podatkowych biegłym sądowym należy zlecić zastosowanie się do ich stanowiska i opodatkowanie podatkiem VAT czynności świadczonych na zlecenie sądów. Nieopodatkowanie tych czynności podatkiem VAT zostałoby przy obecnym stanowisku organów podatkowych zakwestionowane, co wiązałoby się z koniecznością zapłaty zaległego podatku wraz z odsetkami za zwłokę oraz ryzykiem wymierzenia podatnikowi sankcji VAT.

Opodatkowując swoje czynności podatkiem VAT, biegli mogą poczekać na ewentualną zmianę stanowiska organów podatkowych w tej kwestii i następnie wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty podatku VAT. Innym rozwiązaniem jest wystąpienie do MF z wnioskiem o wydanie interpretacji. Należy liczyć się z niekorzystną interpretacją i koniecznością dochodzenia swoich racji przed sądem. Jak jednak widać po zmieniającej się linii orzeczniczej szanse na wygranie sporu stają się coraz większe.

Remigiusz Fijak

29-05-2008

Reklama