Koniec samozatrudnienia

Zgodnie z uchwaloną przez Sejm definicją działalności gospodarczej, za pozarolniczą działalność gospodarczą od 2007 roku nie uznaje się czynności, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:

• odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat tych czynnoÅ›ci oraz ich wykonywanie, z wyÅ‚Ä…czeniem odpowiedzialnoÅ›ci za popeÅ‚nienie czynów niedozwolonych, ponosi zlecajÄ…cy wykonanie tych czynnoÅ›ci,
• sÄ… one wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonych przez zlecajÄ…cego te czynnoÅ›ci,
• wykonujÄ…cy te czynnoÅ›ci nie ponosi ryzyka gospodarczego zwiÄ…zanego z prowadzonÄ… dziaÅ‚alnoÅ›ciÄ….

Takie wyÅ‚Ä…czenie oznacza, że przedsiÄ™biorca, nawet wpisany do ewidencji dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej, nie rozlicza w sferze podatku dochodowego przychodów z pozarolniczej dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej z umowy, która speÅ‚nia ww. warunki. Dla wyÅ‚Ä…czenia niezbÄ™dne jest speÅ‚nienie wszystkich trzech warunków Å‚Ä…cznie. Åšwiadczenie usÅ‚ug – nawet tego samego rodzaju – na rzecz kilku kontrahentów nie uniemożliwia uznania, iż przychody z niektórych umów bÄ™dÄ… przychodami z dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej (kpir), a przychody z innych umów – nie (zlecenie, przychody z innych źródeÅ‚).

Samozatrudniony, którego umowa o współpracy speÅ‚nia ww. warunki, nie może uznać przychodów z tej umowy za przychody ze źródÅ‚a przychodu – pozarolniczej dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej nawet wtedy, gdy przedmiot umowy pokrywa siÄ™ z przedmiotem dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej z ewidencji dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej.

Jeżeli prowadzisz działalność gospodarczą za granicą, to tam przychody mogą być opodatkowane jak działalność gospodarcza, a w Polsce - inaczej.

Odpowiedzialność wobec osób trzecich ponoszona przez zlecającego może wystąpi przede wszystkim w sytuacji gdy samozatrudniony świadczyć będzie usługi na rzecz klientów swojego zleceniodawcy, a odpowiedzialność za wykonanie umowy wobec tych klientów ponosić będzie zleceniodawca. Można tego uniknąć poprzez odpowiednie sformułowania umowne (likwidację klauzuli zastrzegającej odpowiedzialność zleceniodawcy), spowodują jednak one dodatkowe ryzyko samozatrudnionego z tytułu świadczenia usług.

Wykonywania usług pod kierownictwem (czyli bezpośrednim nadzorze zleceniodawcy) w czasie i miejscu wyznaczonym przez zleceniodawcę (np. w umowie o współpracę) można uniknąć, poprzez zastrzeżenie w umowie możliwości wyboru miejsca albo czasu pracy przez zleceniobiorcę, albo też poprzez określenie miejsca i czasu wykonania zlecenia, przy zachowaniu jednak swobody jego wykonania w ramach warunków określonych w zleceniu.

Nie ponoszenie ryzyka gospodarczego przez samozatrudnionego oznacza, że nie musi on dokonywać wydatków inwestycyjnych czy troszczyć się o nowe zlecenia, aby kontynuować działalność gospodarczą. To zleceniodawca troszczy się o pracę dla samozatrudnionego, on tez ponosi koszty inwestycyjne związane z zapewnieniem samozatrudnionemu miejsca i warunków pracy (świadczenia usługi). Za ponoszenie ryzyka gospodarczego przez samozatrudnionego nie można uznać dokonywania niewielkich wydatków o charakterze inwestycyjnym.

Uwaga ! Kontrole

Jeżeli jesteś samozatrudnionym, a chcesz zachować prawo do odliczania kosztów uzyskania przychodów czy podatku liniowego, przeanalizuj swoją umowę, aby możliwa było ewentualnie zmiana niektórych jej postanowienia jeszcze przed 1 stycznia 2007r.

Zachowanie możliwoÅ›ci zaliczenia przychodów samozatrudnionego do przychodów z pozarolniczej dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej może być dla niego istotne np. ze wzglÄ™du na wybór zasad opodatkowania – podatku liniowego 19%. Podatek wedÅ‚ug skali podatkowej może być bowiem wyższy, niż podatek liniowy.

Z chwilÄ… wprowadzenia do katalogu dziaÅ‚alnoÅ›ci wykonywanych osobiÅ›cie kontraktu menadżerskiego urzÄ™dy skarbowe wszczęły szereg kontroli podatkowych, których celem byÅ‚o wychwycenie kontraktów menadżerskich, rozliczanych jako przychody z pozarolniczej dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej. Menadżerowie uciekali wówczas od skali podatkowej do korzystnego dla nich podatku liniowego. Z poczÄ…tkiem roku 2007 spodziewać siÄ™ można kolejnych kontroli wÅ›ród samozatrudnionych. Tym razem, w zwiÄ…zku ze zmianÄ… definicji źródÅ‚a przychodów, urzÄ™dnicy bÄ™dÄ… mogli szukać nie tylko kontraktów menadżerskich ukrytych w umowach o usÅ‚ugi doradcze, ale również umów o Å›wiadczenie usÅ‚ug, również usÅ‚ug doradczych, speÅ‚niajÄ…cych ww. kryteria wyÅ‚Ä…czajÄ…ce możliwość rozliczenia podatku liniowego. W zwiÄ…zku z zakresem definicji wyÅ‚aczenia urzÄ™dnicy kontrolować bÄ™dÄ… umowy oraz sposób ich wykonania na tyle szczegóÅ‚owo, że w wielu przypadkach samozatrudnieni menadżerowie ukrywajÄ…cy swoje przychody w fikcyjnych umowach o doradztwo mogÄ… obawiać siÄ™, czy kontrole przyszÅ‚oroczne nie bÄ™dÄ… dokÅ‚adniejsze, od tych sprzed kilku lat.

sprawdź treść Twojego kontraktu

Skutki PIT

Jeżeli umowa samozatrudnionego spełnia warunki wyłączające przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, samozatrudniony powinien zakwalifikować uzyskiwane w ramach takiej umowy przychody w ramach jednego z dwóch następujących źródeł przychodu:

• dziaÅ‚alność wykonywana osobiÅ›cie (umowa zlecenia), w sytuacji, gdy samozatrudniony wykonuje umowÄ™ bez zatrudnienia innych osób, albo też zatrudnia inne osoby, lecz osoby te nie wykonujÄ… czynnoÅ›ci stanowiÄ…ce istotÄ™, meritum przedmiotu umowy o współpracÄ™, albo
• przychody z innych źródeÅ‚ w sytuacji, gdy samozatrudniony wykonuje umowÄ™ zatrudniajÄ…c do jej wykonania inne osoby.

Warto dodać, że samozatrudniony, który zawarł umowy o świadczenie usług z wieloma usługobiorcami, może rozliczać z każdej umowy przychody z różnych źródeł przychodów w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych. Jedna umowa może skutkować koniecznością ujęcia przychodów w księdze przychodów i rozchodów, inna umowa może powodować ujęcie przychodów w ramach innego źródła, w zależności od tego, czy samozatrudniony świadczy usługi osobiście czy przez inne osoby zatrudnione. Brak jest przeszkód, aby umowy zawarte pomiędzy tymi samymi stronami rozliczane były według różnych zasad, np. jedna jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, druga jako przychód z działalności wykonywanej osobiście.

Jeżeli umowa samozatrudnionego spełnia warunki wyłączające przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, powinien on rozliczać przychody według zasad następujących:

• w przypadku dziaÅ‚alnoÅ›ci wykonywanej osobiÅ›cie zleceniodawca potrÄ…ca zaliczkÄ™ na podatek dochodowy i do koÅ„ca lutego roku nastÄ™pnego wystawia samozatrudnionemu PIT-11/8B; samozatrudniony rozlicza przychody w zeznaniu rocznym PIT;
• w przypadku przychodów z innych źródeÅ‚ zleceniodawca nie potrÄ…ca żadnego podatku dochodowego, nie wystawia mu żadnej rocznej informacji podatkowej, a samozatrudniony wykazuje dochody w zeznaniu rocznym PIT.

Skutki VAT

W zakresie podatku VAT samozatrudniony pozostaje podatnikiem VAT, jeżeli spełnia definicje działalności gospodarczej w podatku od towarów i usług. Rozliczenie przychodów w zakresie podatku dochodowego następuje niezależnie od rozliczeń VAT. Jeżeli samozatrudniony wystawia fakturę VAT, a zleceniodawca ma obowiązek pobrać podatek dochodowy, wówczas zleceniodawca pobiera podatek dochodowy od kwoty netto, a podatek VAT wynikający z faktury wypłaca dodatkowo.

Skutki ZUS

Przedsiębiorca tracący prawo do opodatkowania swoich przychodów jako przychodów z działalności gospodarczej nie traci statusu przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Może się zdarzyć, że samozatrudniony przedsiębiorca w ramach quasi pracowniczego kontraktu nie przejawia odpowiedniego stopnia zorganizowania, aby można było uznać jego działalność za nie będącą działalnością gospodarczą. Taka jednak cecha wyłącza przychody z działalności gospodarczej zarówno po zmianach w 2007r., jak i przed zmianami - w roku 2005, 2005, czy 2004. Nowelizacja nic tu nie zmienia.

Jeżeli ktoś prowadzi działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, to nowelizacja w zakresie składek ZUS nic nie zmienia. Jeżeli nie spełnia - nastąpi przekwalifikowanie na umowę zlecenia, niezależnie jednak od nowelizacji.

Warto dodać, że przekwalifikowanie przychodów z danej umowy do przychodów z umowy zlecenia powoduje, iż przychody te stanowią podstawę wymiaru składek ZUS na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, i to niezależnie od tego, że samozatrudniony przedsiębiorca odprowadza składki od pozarolniczej działalności gospodarczej. W takim wypadku składki z działalności gospodarczej odprowadza samozatrudniony, natomiast składki od umowy zlecenia odprowadza zleceniodawca, jak od każdej innej umowy zlecenia. Warto dodać, że gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z umowy zlecenia osiągnie co najmniej kwotę równą minimalnej podstawie wymiaru składek z działalności gospodarczej, samozatrudniony będzie miał prawo zdecydować o opłacaniu w danym miesiącu składek wyłącznie z umowy zlecenia, a nie z działalności gospodarczej (tutaj tylko składki na ubezpieczenie zdrowotne).

Komunikat Ministerstwa Finansów

(...) Ministerstwo Finansów informuje, że celem przyjętej przez Sejm w dniu 27 października 2006 r. modyfikacji definicji pozarolniczej działalności gospodarczej jest wykluczenie sytuacji, w których pracodawcy zmuszaliby pracowników do zakładania działalności gospodarczej jedynie ze względu na chęć obniżenia kosztów pracy, pomimo, że w rzeczywistości charakter świadczonej pracy na rzecz dotychczasowego pracodawcy nie uległ zmianie.

Przyjęta nowelizacja nie odbiera możliwości wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej na zasadzie tzw. samozatrudnienia. Tym samym osoby "samozatrudnione" nadal będą mogły dla dochodów z działalności gospodarczej wybrać opodatkowanie według 19% stawki podatku. Osoby te mogą jednak utracić prawo do opodatkowania ww. stawką, jeżeli z tytułu tej działalności uzyskają przychody ze świadczenia usług na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy odpowiadające czynnościom, które w roku podatkowym lub w roku poprzedzającym rok podatkowy wykonywali w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy.

Nie są to jednak regulacje "nowe" - obowiązują od momentu włączenia do systemu podatkowego, opodatkowania według 19% stawki podatku tj. od 1 stycznia 2004 r.

Należy podkreślić, że omawiana nowelizacja ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych modyfikuje definicję pozarolniczej działalności gospodarczej wyłączając z jej zakresu przedmiotowego czynności, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:

1. odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat tych czynności oraz ich wykonywanie, z wyłączeniem odpowiedzialności za popełnienie czynów niedozwolonych, ponosi zlecający wykonanie tych czynności,
2. są one wykonywane pod kierownictwem, oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego te czynności,
3. wykonujący te czynności nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością.

Samo tylko wykonywanie czynności pod kierownictwem, oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego te czynności, nie jest przesłanką wystarczającą do utraty statusu przedsiębiorcy. Do stwierdzenia, że podatnik świadczący usługi na zasadzie samozatrudnienia nie wykonuje pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy konieczne jest wystąpienie łącznie wszystkich przesłanek określonych w pkt od 1 do 3.

Podatnik musi zatem równocześnie z wykonywaniem czynności pod kierownictwem, oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego te czynności, m. in. nie ponosić ryzyka związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Z istoty prowadzenia działalności gospodarczej wynika, że osoba prowadząca taką działalność (w tym również osoba samozatrudniona) prowadzi ją na własny rachunek i na własne ryzyko. Ryzyko gospodarcze, jakie wiąże się z prowadzeniem działalności gospodarczej, jest jednak innym ryzykiem od ryzyka, jakie ponosi pracownik w ramach stosunku pracy. Ryzyko gospodarcze związane z działalności gospodarczą to np. ryzyko inwestycyjne czyli prawdopodobieństwo nieuzyskania przewidywanych (względnie oczekiwanych) wyników ekonomiczno-finansowych związanych z tą działalnością lub też podejmowanym przedsięwzięciem. Występowanie ryzyka gospodarczego jest konsekwencją istniejącej w gospodarce rynkowej wolności gospodarczej oraz szerokiego zakresu swobód, jakie ona ze sobą pociąga.

W ramach stosunku pracy natomiast, pracownik, jeśli wykonywał starannie swoje obowiązki, ma prawo do wynagrodzenia, chociażby rezultat pracy był nieudany, a zatem nie ponosi ryzyka gospodarczego. W takiej sytuacji ryzyko gospodarcze ponosi zawsze pracodawca.

Osoba samozatrudniona utraci status przedsiębiorcy dopiero w sytuacji, gdy odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat czynności oraz ich wykonywanie, ponosi zlecający, są one wykonywane pod kierownictwem, oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego te czynności, a dodatkowo osoba samozatrudniona nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. (...)

swoboda działalności gospodarczej

Uwaga ! Obowiazki kontrahenta samozatrudnionego

Weryfikacji omawianych warunków współpracy powinien dokonać niezależnie od samozatrudnionego również zatrudniający go podmiot. Na nim mogą bowiem spoczywać obowiązki płatnika podatku dochodowego oraz płatnika ZUS.