W naturze

Wynagrodzenie w naturze to wynagrodzenie w postaci rzeczowej albo w postaci usługi. Podlega szczególnym zasadom opodatkowania.

Wynagrodzenie w naturze może być wypłacone (wydane) w sposób zamierzony, jako składnik wynagrodzenia za pracę. Zwyczajowo nie uznaje się za wynagrodzenie w naturze świadczeń należnych pracownikowi np. z uwagi na przepisy bhp czy regulacje dotyczące podróży służbowych, gdyż świadczenia te pozostają nieopodatkowane i nie stanowią podstawy wymiaru składek ZUS.

Świadczenia te nie stanowią istotnie wynagrodzenia sensu stricto, stanowią jednak dla celów podatkowych przychód ze stosunku pracy - choć często zwolniony z podatku i nie wykazywany w liście płac, PIT-4 czy PIT-11. Jeżeli jednak część takiego świadczenia podlegać będzie opodatkowaniu, np. z powodu niedopełnienia warunków zwolnienia z podatku dochodowego czy przekroczenia limitów zwolnienia, to taką kwotę - częściową - wykazujemy w liście płac jako składnik wynagrodzenia.

Dopuszczalność

Częściowe spełnienie wynagrodzenia w innej formie (w postaci papierów wartościowych oraz świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalentów) jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy przewidują to ustawowe przepisy prawa pracy lub układ zbiorowy pracy. Również wynagrodzenie minimalne może być częściowo spełnione w naturze.

Przede wszystkim uprawnienie do wydania wynagrodzenia w naturze nadaje prawo pracy (poza Kodeksem pracy). Są to deputaty (np. węglowe), bezpłatne bilety (np. PKP). Inną podstawę stanowią układy zbiorowe pracy, gdzie można w różnoraki sposób określić zasady wynagradzania a naturze. Gdyby jednak w układzie zbiorowym pracy ustalono, że część wynagrodzenia płatna w naturze przewyższałaby znacząco część wynagrodzenia płatną w pieniądzu, zostałoby przyjęte z obejściem prawa. Podstawową zasadą jest bowiem wypłata wynagrodzenia w pieniądzu.

Firmy często jednak stosują wynagrodzenie w naturze, np. w postaci możliwości zakupu towarów/usług po obniżonych cenach, czy też w postaci całkowicie dodatkowych świadczeń rzeczowych, np. nagrody rzeczowej za wyniki w pracy. Z dużą ostrożnością można przyjąć, że jeśli prawo do wydania wynagrodzenia w naturze nie wynika z prawa pracy czy układu, to można wydać wynagrodzenie w naturze tylko wtedy, gdy stanowi świadczenie całkowicie dodatkowe (oprócz wynagrodzenia za pracę z dodatkami wypłaconego w pieniądzu), a pracodawca nie jest obowiązany do wypłaty takiego wynagrodzenia. Może to być właśnie ekstra świadczenie w postaci możliwości dokonania tańszych zakupów, o którym decyduje wyłącznie pracownik (to on decyduje, czy dokona zakupu, czy też nie). W przypadku premii w naturze, której status formalny zmusza pracownika do jej przyjęcia, kwestia wynagrodzenia w naturze powinna być w zasadzie regulowana w układzie zbiorowym pracy.

Zapłata wynagrodzenia pieniężnego nie może przybrać również formy papierów wartościowych, nawet gdy pracownik wyraża zgodę, bowiem papiery wartościowe są wynagrodzeniem w naturze.

Ustalenie podstawy opodatkowania PIT

Wartość pieniężną świadczeń w naturze przysługujących pracownikom na podstawie odrębnych przypisów ustala się:

jeżeli przedmiotem świadczenia są rzeczy lub usługi wchodzące w zakres działalności pracodawcy: według przeciętnych cen stosowanych wobec innych odbiorców;
w pozostałych przypadkach wartość pieniężną świadczeń w naturze określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca ich uzyskania, ale

jeżeli przedmiotem świadczenia są usługi wchodzące w zakres działalności gospodarczej dokonującego świadczenia - według cen stosowanych wobec innych odbiorców,
jeżeli przedmiotem świadczeń są usługi zakupione - według cen zakupu,
jeżeli przedmiotem świadczeń jest udostępnienie lokalu lub budynku - według równowartości czynszu, jaki przysługiwałby w razie zawarcia umowy najmu tego lokalu lub budynku,
w pozostałych przypadkach - na podstawie cen rynkowych stosowanych przy świadczeniu usług lub udostępnianiu rzeczy lub praw tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca udostępnienia.

Jeżeli świadczenia są częściowo odpłatne, przychodem podatnika jest różnica pomiędzy wartością tych świadczeń, ustaloną według zasad określonych wyżej, a odpłatnością ponoszoną przez podatnika.

Ustalenie podstawy wymiaru składek ZUS

Wartość pieniężną świadczeń w naturze ustala się w wysokości ekwiwalentu pieniężnego określonego w przepisach o wynagradzaniu, a w razie ich braku:

jeżeli przedmiotem świadczeń są rzeczy lub usługi wchodzące w zakres działalności gospodarczej pracodawcy - według cen stosowanych wobec innych odbiorców niż pracownicy,
jeżeli przedmiotem świadczeń są rzeczy lub usługi zakupione przez pracodawcę - według cen ich zakupu,
jeżeli przedmiotem świadczenia jest udostępnienie lokalu mieszkalnego:

dla lokali spółdzielczych typu lokatorskiego i własnościowego - w wysokości czynszu obowiązującego dla tego lokalu w danej spółdzielni mieszkaniowej,
dla lokali komunalnych - w wysokości czynszu wyznaczonego dla tego lokalu przez gminę,
dla lokali własnościowych, z wyłączeniem wymienionych w lit. a), oraz domów stanowiących własność prywatną - w wysokości czynszu określonego według zasad i stawek dla mieszkań komunalnych na danym terenie, a w miastach - w danej dzielnicy,
dla lokali w hotelach - w wysokości kosztu udokumentowanego rachunkami wystawionymi przez hotel.

PIT a ZUS

Opodatkowanie podatkiem dochodowym jest niezależne od naliczania składek ZUS, różne mogą być również wartości wynagrodzenia w naturze dla obu tych celów. Może zdarzyć się również że opodatkowaniu czy oskładkowaniu podlegać będzie jedynie część świadczenia.

Uwaga ! Z czego potrącić podatek i składki

Zazwyczaj składki ZUS i zaliczkę na podatek dochodowy potrąca się od wynagrodzenia w naturze z tej części całego wynagrodzenia, która wypłacana jest w gotówce. Jeżeli jednak wynagrodzenie w gotówce nie wystarcza na pokrycie tych zobowiązań, albo też wynagrodzenie w całości wypłacone jest w naturze, pracownik ma obowiązek otrzymując świadczenie wpłacić pracodawcy należną zaliczkę na podatek dochodowy i równowartość składek ZUS, które pracownik sam finansuje - z własnej kieszeni.

przestoje i braki

e-Porady - czytaj za darmo!

Odpowiedzi redakcji PIT.pl na pytania podatkowe użytkowników:

Ekwiwalent na pokrycie kosztów wynajęcia mieszkania dla pracownika2008-01-22 10:18:04

Czy wypłacony przez pracodawcę ekwiwalent dla pracownika na pokrycie kosztów wynajęcia mieszkania w miejscowości innej niż miejsce zamieszkania pracownika będzie stanowił przychód do opodatkowania PIT-4 oraz naliczenia składek ZUS? W jakiej formie ten ekwiwalent powinien być ustalony (odrębna umowa, aneks...

Odpowiedź

Pożyczka dla pracownika2008-10-13 14:08:24

Czy w przypadku udzielenie pożyczki pracownikowi (nie z ZFŚS) którą będzie spłacał przez 6 miesięcy nalezy od niej odprowadzić jakis podatek dochodowy?

Odpowiedź

usługi medyczne dla pracownika2007-11-23 12:32:04

Firma nasza uiszcza zryczałtowaną opłatę za usługi medyczne, nie płaci za określone świadczenia, ale za objęcie pracowników opieką. Wartością nieodpłatnego świadczenia jest wysokość zryczałtowanej opłaty przypadającej na pracownika. Czy tego rodzaju pakiet medyczny należy uznać jako przychód pracownika...