Urlop wypoczynkowy

Pracownikowi przysÅ‚uguje prawo do urlopu wypoczynkowego, w wymiarze uzależnionym od stażu pracy, elementem którego jest również okres pobierania nauki. Urlop wypoczynkowy jest urlopem bezwzglÄ™dnie obowiÄ…zujÄ…cym, co oznacza, że pracownik nie może zrzec siÄ™ prawa do urlopu.

Urlop wypoczynkowy jest urlopem:

1. Corocznym – pracodawca zobowiÄ…zany jest udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego co roku, poczynajÄ…c od roku kalendarzowego, w którym pracownik uzyskaÅ‚ do niego prawo,
2. Nieprzerwalnym – pracownik winien wykorzystać nieprzerwalnie co najmniej 14 dni urlopu wypoczynkowego. PozostaÅ‚a część urlopu pozostaje do dyspozycji w wysokoÅ›ci i czasie wybranym przez pracownika, zgodnym z przysÅ‚ugujÄ…cym mu wymiarem urlopu,
3. PÅ‚atnym – za każdy dzieÅ„ urlopu wypoczynkowego pracownikowi przysÅ‚uguje wynagrodzenie urlopowe.

Nabycie prawa do urlopu

Prawo do pierwszego urlopu wypoczynkowego pracownika, który podejmuje pracÄ™ po raz pierwszy uzyskuje z upÅ‚ywem każdego miesiÄ…ca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysÅ‚ugujÄ…cego mu po przepracowaniu roku. Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym nastÄ™pnym roku kalendarzowym.

Wymiar urlopu wypoczynkowego oznacza liczbę dni urlopu jaką ma prawo wykorzystać pracownik i wynosi on:

1. 20 dni – w przypadku pracownika zatrudnionego krócej niżeli 10 lat,
2. 26 dni – w przypadku pracownika zatrudnionego co najmniej 10 lat.

Uwaga !

Wymiar urlopu pracownika zatrudnionego w niepeÅ‚nym wymiarze czasu pracy ustala siÄ™ proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika, biorÄ…c za podstawÄ™ wymiar urlopu okreÅ›lony w kodeksie pracy (20 lub 26 dni). Każdy niepeÅ‚ny dzieÅ„ urlopu zaokrÄ…gla siÄ™ w górÄ™ do peÅ‚nego dnia.

Do okresu zatrudnienia, od którego zależy prawo do urlopu i wymiar urlopu, wlicza siÄ™ okresy poprzedniego zatrudnienia, bez wzglÄ™du na przerwy w zatrudnieniu oraz sposób ustania stosunku pracy.

Przykład

Pan Jan był zatrudniony w firmie X od września 2005 do września 2010, a następnie od lipca 2010 został zatrudniony w firmie Y. Ponadto jest on absolwentem szkoły wyższej. Zważywszy na to, że Pan Jan posiada 6-letni staż pracy (5lat pracy w firmie X + 1 rok pracy w firmie Y) oraz ukończył studia wyższe (8 lat pracy) to łącznie posiada on 14 lat stażu pracy. Wymiar urlopu wypoczynkowego jaki przysługuje Pani Janowi wynosi 26 dni urlopu wypoczynkowego.

Uwaga !

Wymiar urlopu w danym roku kalendarzowym nie może przekroczyć wymiaru wskazanego w Kodeksie pracy tj. 26 dni roboczych.

Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, oprócz stażu pracy wlicza siÄ™ również okresy ukoÅ„czonej nauki w:

1. zasadniczej lub innej równorzÄ™dnej szkole zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie wiÄ™cej jednak niż 3 lata,
2. średniej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,
3. Å›redniej szkoÅ‚y zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzÄ™dnych) szkóÅ‚ zawodowych - 5 lat,
4. Å›redniej szkoÅ‚y ogólnoksztaÅ‚cÄ…cej - 4 lata,
5. szkoły policealnej - 6 lat,
6. szkoły wyższej - 8 lat.

- okresy te nie podlegajÄ… sumowaniu.

Jeżeli pracownik pobieraÅ‚ naukÄ™ w czasie zatrudnienia, do okresu pracy - wlicza siÄ™ bÄ…dź okres zatrudnienia, w którym byÅ‚a pobierana nauka, bÄ…dź okres nauki, zależnie od tego, co jest korzystniejsze dla pracownika.

Dwa stosunki pracy jednocześnie a urlop wypoczynkowy

W przypadku jednoczesnego pozostawania pracownika w dwóch lub wiÄ™cej stosunkach pracy wliczeniu podlega także okres poprzedniego niezakoÅ„czonego zatrudnienia w części przypadajÄ…cej przed nawiÄ…zaniem drugiego lub kolejnego stosunku pracy. Oznacza to, że zaliczeniu podlegać bÄ™dzie okres poprzedniego, niezakoÅ„czonego zatrudnienia, ale przy zachowaniu zasady niedublowania tych okresów.

Przykład:

Pan Jan świadczy dwa stosunki pracy jednocześnie. W firmie X jest zatrudniony od 10 lat, a w firmie Y od 2 lat. W tym przypadku 8 letni okres zatrudnienia przypadający przed podjęciem dodatkowego zatrudnienia wlicza się do wymiaru urlopu wypoczynkowego.

Urlop wypoczynkowy osób mÅ‚odocianych

Pracownik mÅ‚odociany, podobnie jak pracownik peÅ‚noletni, ma prawo do urlopu wypoczynkowego. MÅ‚odociany prawo do 12 dni urlopu uzyskuje wraz z upÅ‚ywem 6 miesiÄ™cy od rozpoczÄ™cia pierwszej pracy, a z upÅ‚ywem roku nabywa prawo do urlopu peÅ‚nego w wymiarze 26 dni. Z uwagi na fakt, że wielkoÅ›ci te podlegajÄ… zsumowaniu w pierwszym roku pracy nieletni ma prawo aż do 38 dni wolnych. Wymiar każdego kolejnego urlopu wynosi już 26 dni. Co wiÄ™cej, w roku kalendarzowym w jakim ukoÅ„czyÅ‚ on 18 lat, nabywa prawo do urlopu w wymiarze tyko 20 dni roboczych – jeżeli prawo do urlopu uzyskaÅ‚ przed ukoÅ„czeniem 18 lat.

Należy zaznaczyć, że uczÄ…cemu siÄ™ mÅ‚odocianemu pracownikowi przysÅ‚uguje również wolne od pracy w okresie ferii szkolnych. Jeżeli mÅ‚odociany nie nabyÅ‚ jeszcze prawa do urlopu pracodawca może zaliczkowo udzielić mu urlopu na okres ferii zimowych.

Zasady udzielania urlopu wypoczynkowego

Pracodawca jest zobowiÄ…zany udzielić pracownikowi urlopu w roku kalendarzowym, w którym uzyskaÅ‚ on prawo do urlopu. Na wniosek pracownika urlop może być podzielony na części. W takim jednak przypadku co najmniej jedna część wypoczynku powinna trwać nie mniej niż 14 dni kolejnych kalendarzowych.

Urlopu udziela siÄ™ w dni, które sÄ… dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiÄ…zujÄ…cym go rozkÅ‚adem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadajÄ…cym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu. Udzielenie pracownikowi urlopu w dniu pracy w wymiarze godzinowym odpowiadajÄ…cym części dobowego wymiaru czasu pracy jest dopuszczalne jedynie w przypadku, gdy część urlopu pozostaÅ‚a do wykorzystania jest niższa niż peÅ‚ny dobowy wymiar czasu pracy pracownika w dniu, na który ma być udzielony urlop. A wiÄ™c udzielenie urlopu np. na dwie, trzy godziny możliwe jest tylko, gdy dotyczy pracownika wykorzystujÄ…cego ,,koÅ„cówkÄ™’’ swojego urlopu wypoczynkowego przypadajÄ…cego na dany rok kalendarzowy.

Urlopy powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów. Plan urlopów ustala pracodawca, biorÄ…c pod uwagÄ™ wnioski pracowników i konieczność zapewnienia normalnego toku pracy. Pracodawca nie ustala planu urlopów, jeżeli zakÅ‚adowa organizacja zwiÄ…zkowa wyraziÅ‚a na to zgodÄ™. Jeżeli w zakÅ‚adzie pracy nie dziaÅ‚a zakÅ‚adowa organizacja zwiÄ…zkowa, a pracodawca nie ustala planu urlopów, ich termin ustala siÄ™ po porozumieniu z pracownikiem.

Plan urlopu podaje siÄ™ do wiadomoÅ›ci pracowników w sposób przyjÄ™ty u danego pracodawcy. PrzesuniÄ™cie terminu urlopu może nastÄ…pić na wniosek pracownika umotywowany ważnymi przyczynami.

Uwaga ! Urlop wypoczynkowy a urlop macierzyński

Pracodawca nie jest zobowiÄ…zany wnioskiem pracownika do udzielenia mu urlopu we wskazanym przez pracownika terminie. Jest on jednak zobowiÄ…zany do udzielenia urlopu w terminie wskazanym przez pracownicÄ™, która urodziÅ‚a lub ma urodzić dziecko i chce skorzystać z urlopu wypoczynkowego zaraz po urlopie macierzyÅ„skim (SN z dnia 20.08.2001r. I PKN 590/00). Co wiÄ™cej pracownica po zakoÅ„czeniu urlopu macierzyÅ„skiego może wrócić do pracy, iść na urlop wychowawczy, bÄ…dź skorzystać z możliwoÅ›ci jakie daje jej art. 163§3 kp i bezpoÅ›rednio po urlopie macierzyÅ„skim wykorzystać caÅ‚y przysÅ‚ugujÄ…cy jej urlop wypoczynkowy (zalegÅ‚y i bieżący).

Wykorzystanie zaległego urlopu

Urlopu niewykorzystanego w terminie ustalonym, pracownikowi należy udzielić najpóźniej do koÅ„ca pierwszego kwartaÅ‚u nastÄ™pnego roku kalendarzowego. WyjÄ…tek stanowi urlop udzielany na żądanie pracownika. Każdy urlop wypoczynkowy – bieżący, zalegÅ‚y, czy na żądanie udzielany jest przez pracodawcÄ™, dlatego zawiadomienie pracodawcy o rozpoczÄ™ciu zalegÅ‚ego urlopu wypoczynkowego nie usprawiedliwia nieobecnoÅ›ci pracownika w pracy. (Wyrok SN z dnia 16.12.2008r. I PK 88/08).

Pracodawca może wysÅ‚ać na zalegÅ‚y urlop wypoczynkowy pracownika nawet wówczas, gdy ten nie wyraża na to zgody (SN z 24.01.2006r. I PK 124/05).

Uwaga ! Nowy termin wykorzystania zaległego urlopu wypoczynkowego od 2012 roku

Za sprawÄ… opublikowanej 28 października 2011 roku ustawy o redukcji niektórych obowiÄ…zków obywateli i przedsiÄ™biorców (Dz. U. Nr 232 poz. 1378) wraz z poczÄ…tkiem 2012 roku wydÅ‚użyÅ‚ siÄ™ termin wykorzystania urlopu wypoczynkowego przez pracownika do 30 wrzeÅ›nia nastÄ™pnego roku kalendarzowego.

Ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy

W przypadku niewykorzystania przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego w całości lub części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy pracownikowi przysługuje ekwiwalent za zaległy urlop.

Ekwiwalent jest świadczeniem pieniężnym jaki musi wypłacić pracodawca pracownikowi z tytułu niewykorzystanych dni urlopu wypoczynkowego z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy.

Pracodawca zwolniony jest z jego wypÅ‚aty wówczas, gdy strony postanowiÄ… o jego wykorzystaniu w czasie pozostania pracownika w stosunku pracy nawiÄ…zanego na podstawie kolejnej umowy o pracÄ™ zawartej bezpoÅ›rednio po rozwiÄ…zaniu poprzedniej z tym samym pracodawcÄ…. Wysokość ekwiwalentu oblicza siÄ™ na podstawie wynagrodzenia z okresu poprzedzajÄ…cego miesiÄ…c, w którym nastÄ…piÅ‚o rozwiÄ…zanie lub wygaÅ›niÄ™cie stosunku pracy.

W wypadku śmierci pracownika ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypłacany jest małżonkowi oraz innym osobom uprawnionym do uzyskania renty rodzinnej po zmarłym pracowniku.

WspóÅ‚czynnik urlopowy w 2012 roku

Odwołanie z urlopu wypoczynkowego

Jak wskazuje Kodeks pracy pracownik ma prawo do nieprzerywalnego urlopu wypoczynkowego. Pracodawca może odwoÅ‚ać pracownika z urlopu tylko wówczas, gdy jego obecność w zakÅ‚adzie pracy wymagajÄ… nieprzewidziane okolicznoÅ›ci w chwili rozpoczynania urlopu. Pracodawca w takim wypadku jest zobowiÄ…zany do pokrycia kosztów poniesionych przez pracownika w bezpoÅ›rednim zwiÄ…zku z odwoÅ‚aniem go z urlopu. SÄ… to w szczególnoÅ›ci koszty podróży, czy koszty niewykorzystanych wczasów.

Urlop na żądanie

Pracodawca jest zobowiÄ…zany udzielić na żądanie pracownika i w terminie przez niego wskazanym nie wiÄ™cej niż 4 dni urlopu w każdym roku kalendarzowym. Pracownik musi jednak zgÅ‚osić żądanie udzielenia urlopu najpóźniej w dniu rozpoczÄ™cia urlopu.

dni ustawowo wolne od pracy