18 lipca 2006 r. o godz. 13.00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał pytanie prawne Sądu Okręgowego w Koszalinie dotyczące wyboru ubezpieczenia społecznego przez rolników prowadzących działalność gospodarczą (sygn. P 6/05).

Przepis ustawy z 2 kwietnia 2004 r., który wyłączył - ze względu na formę opodatkowania i wysokość należnego w 2003 r. podatku - z obowiązkowego ubezpieczenia społecznego rolników (KRUS) prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą jest niezgodny z Konstytucją.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:

• art. 5a ust. 1 i 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw są zgodne z art. 2 Konstytucji oraz nie są niezgodne z art. 7 Konstytucji;
• art. 5a ust. 6 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 3 ustawy z 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw, w zakresie, w jakim w 2004 r. z dniem 1 października 2004 r. wyłączył, ze względu na formę opodatkowania i wysokość należnego za 2003 r. podatku, z obowiązkowego ubezpieczenia społecznego rolników lub domowników prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 7 Konstytucji.

Przepisy przejściowe ustawy nowelizującej z 2 kwietnia 2004 r. nałożyły na ubezpieczonych w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) obowiązek udokumentowania do 30 września 2004 r., w jakiej formie opodatkowania jest prowadzona przez ubezpieczonego pozarolnicza działalność gospodarcza oraz jaka była wartość należnego podatku za 2003 r. Przewidziały także wyłączenie z ubezpieczenia z końcem trzeciego kwartału 2004 r. rolników lub domowników, z dokumentów których wynika, że prowadzona przez nich pozarolnicza działalność gospodarcza jest opodatkowana na zasadach innych niż przewidziana w ustawie lub podatek przekroczył 2528 zł. Trybunał Konstytucyjny uznał, że taka regulacja z powodu braku precyzyjnych przepisów przejściowych określających sytuację podmiotów ubezpieczonych w 2004 r. oraz zbyt krótkiego okresu dostosowawczego (jednodniowa vacatio legis) są niezgodne z Konstytucją.

Rozprawie przewodniczyła sędzia TK Teresa Dębowska-Romanowska, a sprawozdawcą był sędzia TK Marek Mazurkiewicz. Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Trybunał orzekł w sprawie Mieczysława B., który jest rolnikiem i jednocześnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. W 2001 roku został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników, ponieważ spełniał warunki określone w art. 5a ustawy. To znaczy: podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników bezpośrednio przed podjęciem działalności gospodarczej nieprzerwanie przez jeden rok, podjął pozarolniczą działalność gospodarczą i nie pozostawał w stosunku pracy ani też w żadnym stosunku służbowym. 2 maja 2004 r. wszedł w życie zmieniony art. 5a powyższej ustawy wprowadzając dodatkowe obowiązki dla ubezpieczonych. Przepis ten przedłużył podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników bezpośrednio przed podjęciem działalności gospodarczej nieprzerwanie z jednego roku do trzech lat, wprowadził rozliczanie się z fiskusem w formie zryczałtowanego podatku dochodowego oraz warunek nie przekroczenia ustawowej kwoty podatku w danym roku podatkowym. Przy czym ustawa wymagała, aby zaświadczenie o wysokości podatku dotyczyło podatku za miniony rok. Ponieważ powyższy przepis wszedł w życie w trakcie roku podatkowego, ubezpieczeni zobowiązani zostali do przedłożenia zaświadczenia za 2003 rok, czyli za okres wsteczny, kiedy to dla wyboru ubezpieczenia wysokość podatku nie miała żadnego znaczenia. Mieczysław B. przekroczył ustaloną graniczną kwotę podatku za rok 2003 i dlatego oddział regionalny KRUS wyłączył go z ubezpieczenia społecznego rolników. Sąd okręgowy rozpatrujący odwołanie rolnika powziął wątpliwość co do zgodności z Konstytucją znowelizowanego przepisu ustawy. Zdaniem tego sądu powyższy przepis został wprowadzony z naruszeniem zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, gdyż diametralnie i w sposób zaskakujący ukształtował sytuację części ubezpieczonych, pozbawiając ich możliwości realizacji praw, które już posiadali. Wejście w życie kwestionowanej regulacji po upływie miesiąca od chwili ogłoszenia ustawy i w trakcie roku podatkowego oznacza naruszenie nakazu zachowania odpowiedniej vacatio legis, a tym samym naruszenie jednej z zasad demokratycznego państwa prawnego.

Źródło: Trybunał Konstrytucyjny

powrót do listy aktualności