Majątek trwały

Zakup czy wytworzenie majątku trwałego nie powoduje z reguły niezwłocznego zwiększenia kosztów uzyskania przychodu. Czasem jednak podatnik ma w tym zakresie pewną swobodę działania.

Wydatki związane z nabyciem czy wytworzeniem majątku trwałego nie podlegają w zasadzie zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodu z chwila ich poniesienia, ale stopniowo w okresie ich wykorzystywania poprzez odpisy amortyzacyjne. Rygorom tym podlegają jednak wyłącznie składniki majątku stanowiące zgodnie z ustawowymi definicjami środki trwałe albo wartości niematerialne i prawne. Ponadto jeżeli nawet składnik majątku stanowi zgodnie z definicja ustawową środek trwały albo wartość niematerialną i prawną, to w niektórych przypadkach podatnik i tak ma możliwość szybszego ujęcia w kosztach wydatków na nabycie czy wytworzenie:

Amortyzacja następuje według jednej z dwóch podstawowych metod - liniowej albo degresywnej - w ramach kilku dopuszczalnych wariantów, ewentualnie przy zastosowaniu indywidualnych stawek amortyzacji. Amortyzacja naliczana jest do czasu, kiedy cała wartość początkowa zostanie zaliczona do kosztów uzyskania przychodu poprzez odpisy amortyzacyjne. Przy wcześniejszej sprzedaży majątku trwałego cała niezamortyzowana część wartości początkowej stanowić będzie koszt uzyskania przychodu ze sprzedaży. Przychód ze sprzedaży całkowicie zamortyzowanego majątku trwałego odbywa się bez rozliczania kosztów uzyskania przychodu (rozliczono je wcześniej).

W przypadku zakończenia użytkowania inwestycji w obcym środku trwałym bez odsprzedaży nakładów niezamortyzowana część wartości początkowej nie będzie ani dalej amortyzowana, ani nie stanowi kosztu uzyskania przychodu w związku z zakończeniem użytkowania (koszt przepada).

Warto dodać, że zgodnie z definicją środków trwałych niektóre składniki majątku o przewidywanym okresie użytkowania (np. inwestycje w obcym środku trwałym, budynki i budowle wybudowane na cudzym gruncie czy majątek leasingowany w leasingu finansowym, kapitałowym) również stanowią środki trwałe podlegające amortyzacji.

Składniki majątku użyczone - całkowicie nieodpłatnie - nie podlegają amortyzacji, gdyż nie są związane z uzyskiwaniem przychodu.

definicja

UWAGA! Błędna ocena okresu używania

Jeżeli podatnicy nabędą lub wytworzą we własnym zakresie środki trwałe albo wartości niematerialnej i prawne o wartości początkowej przekraczającej 3.500 zł, i ze względu na przewidywany przez nich okres używania równy lub krótszy niż rok nie zaliczą ich do środków trwałych albo wartości niematerialnych i prawnych, a faktyczny okres ich używania przekroczy rok - podatnicy są obowiązani, w pierwszym miesiącu następującym po miesiącu, w którym ten rok upłynął:

• zaliczyć te składniki do środków trwałych albo wartości niematerialnych i prawnych, przyjmując je do ewidencji w cenie nabycia albo koszcie wytworzenia;
• zmniejszyć koszty uzyskania przychodów o różnicę między ceną nabycia lub kosztem wytworzenia a kwotą odpisów amortyzacyjnych, przypadającą na okres ich dotychczasowego używania, obliczonych dla środków trwałych przy zastosowaniu stawek amortyzacyjnych określonych w Wykazie rocznych stawek amortyzacyjnych, a dla wartości niematerialnych i prawnych - przy zastosowaniu co najmniej minimalnych okresów amortyzacji; jeżeli różnica ta jest wyższa od kosztów danego miesiąca, nierozliczona nadwyżka kosztów pomniejsza koszty w następnych miesiącach;
• stosować stawki amortyzacji, o których mowa wyżej, w całym okresie dokonywania odpisów amortyzacyjnych;
• wpłacić, w terminie do 20 dnia tego miesiąca, do urzędu skarbowego kwotę odsetek 0,1 % od ww. różnicy za każdy dzień naliczonych od dnia zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków na nabycie lub wytworzenie we własnym zakresie składników majątku do dnia, w którym okres ich używania przekroczył rok, i naliczoną kwotę odsetek wykazać w zeznaniu rocznym (przed 2007 r. również w deklaracjach miesięcznych).

Zasady te stosuje się odpowiednio w przypadku zaliczenia wydatków na nabycie lub wytworzenie we własnym zakresie składników majątku o wartości początkowej przekraczającej 3.500 zł do kosztów uzyskania przychodów, a następnie zaliczenia tych składników do środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych przed upływem roku od dnia ich nabycia lub wytworzenia; w tym przypadku odsetki nalicza się od dnia zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków na nabycie lub wytworzenie we własnym zakresie składników majątku do dnia zaliczenia ich do środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych.

Opisana amortyzacja za okres wstecz następuje wyłącznie metodą liniową według ustawowych stawek amortyzacji (tych z tabeli do ustawy), a w odniesieniu do wartości niematerialnych i prawnych - metodą liniową w ustawowych granicach minimalnych okresów amortyzacji.

UWAGA! Błędna ocena wartości początkowej

W przypadku błędnej oceny wartości początkowej wszelkie wydatki na nabycie lub wytworzenie majątku trwałego powinny zostać wycofane z kosztów uzyskania przychodu:

• poprzez wprowadzenie do księgi dokumentu korygującego zapisy w miesiącu bieżącym - w zakresie, w jakim korekta dotyczy roku bieżącego;
• poprzez wprowadzenie do księgi dokumentu korygującego zapisy księgi za lata poprzednie i skorygowanie zeznań rocznych za lata poprzednie - w zakresie, w jakim korekta dotyczy lat poprzednich.

Ujawniony środek trwały należy wpisać do ewidencji środków trwałych i naliczać odpisy amortyzacyjne od miesiąca następnego.