Podatnik VAT bez zarejestrowanej działalności

Czy można stać się podatnikiem VAT nie prowadząc zarejestrowanej działalności gospodarczej? W zasadzie obracając majątkiem prywatnym, osobistym, czy wspólnym małżonków, nie można uzyskać statusu podatnika VAT. Jednak działalność gospodarcza w rozumieniu ustawy o swobodzie gospodarczej oraz działalność gospodarcza w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług to dwa różne pojęcia.

Działalność gospodarcza w rozumieniu ustawy o VAT obejmuje wszelką działalność:

• producentów (w tym wykonujący umowę o dzieło),
• handlowców (w tym kupujący i sprzedający prywatnie),
• usługodawców (w tym zleceniobiorcy),
• w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody,

również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy (na przykład gdy ktoś sprzedał jeden samochód kupiony wcześniej w celu odsprzedaży, nawet gdy wstrzymał się ze sprzedażą ponad pół roku).

Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych (wynajem, licencje).

Działalnością gospodarczą nie jest jednak świadczenie usług przez:

• pracowników, osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę nakładczą;
• pracowników zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia czy umowy o dzieło przez pracodawcę;
• uzyskujących przychody z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art.13 pkt. 2-8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (w tym zlecenie i umowa o dzieło) jeżeli z tytułu wykonania tych czynności osoby te są związane ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane czynności co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności (większość umów zawiera takie postanowienia).

Można zatem stać się podatnikiem wykonując np. takie czynności:

• sprzedając rzecz nabytą uprzednio w celu jej odsprzedaży;
• wynajmując nieruchomość czy samochód;
• zezwalając na umieszczenie reklamy na budynku, samochodzie, przed domem;
• zbywając prawa autorskie lub udzielając licencji (w niektórych przypadkach);
• będąc zatrudnionym na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło, jeżeli nie w umowie nie zawarto odpowiednich postanowień.

Podatnicy korzystają jednak ze zwolnienia podmiotowego w podatku VAT do kwoty 10'000 euro rocznie, do czasu przekroczenia tego limitu nie mają obowiązku dokonywania zgłoszeń, składania ewidencji, rozliczania podatku. Podmioty takie mają jednak obowiązek prowadzenia ewidencji przychodu, w razie jej braku zostaną ukarane podatkiem VAT 22%! Jeżeli jednak dana osoba jest podatnikiem VAT z tytułu prowadzenia własnej firmy, wówczas dla firmy i przychodów prywatnych stosuje te same zasady opodatkowania VAT i składa jedną tylko ewidencję VAT, pomimo że dla celów podatku dochodowego dochody te są opodatkowane według odrębnych zasad. Przy fakturowaniu można prowadzić jedną numerację, choć można i dwie różne - byle każda zawierała numery kolejne. Ewidencję VAT można prowadzić jedną, albo dwie odrębne, z których dane będą sumowane do jednej deklaracji.

W razie podjęcia działalności opodatkowanej podatkiem VAT nie od razu wystąpią wszystkie okoliczności uzasadniające dokonanie zgłoszeń. Jeżeli jednak np. łącznie prywatny handel samochodami, wynajem lokalu oraz umowa o dzieło dadzą odpowiednio wysoki obrót, trzeba będzie złożyć zgłoszenie VAT, prowadzić ewidencję, składać deklaracje, wystawiać faktury - nawet jeżeli nie jest prowadzona działalność gospodarcza w rozumieniu ustawy o swobodzie gospodarczej, wpisana do ewidencji działalności gospodarczej czy KRS).

Uwaga ! Minimalne obowiązki prywatnego VATowca

Podatnik VAT, również wynajmujący czy zleceniobiorca, może skorzystać ze zwolnienia podmiotowego VAT do 10000 euro rocznie. Nie ma wówczas obowiązku rejestracji w charakterze podatnika VAT czy składania deklaracji VAT, jednak ma obowiązek prowadzenia ewidencji VAT sprzedaży, pod rygorem naliczenia VAT 22%.

Podatnik VAT może mieć również obowiązek zainstalowania kasy fiskalnej - np. gdy czynsz wynajmu samochodu przekroczy w pierwszy roku sprzedaży 20000zł, a uslugę nabywa osoba fizyczna nie prowadząca działalności gospodarczej.

więcej o ewidencji VAT

Planowane zmiany ustawy

Parlament pracuje nad projektem nowelizacji ustawy o VAT. Nowelizacja ta zrównuje mniej więcej warunki wyłączające uznanie działalności za działalność gospodarczą dla celów VAT, z takimi warunkami dla celów PIT. Wydaje się jednak, że projekt ten ma male szanse na wejście w życie. Zgodnie z tym projektem:

"Za działalność gospodarczą nie uznaje się czynności, jeżeli:

• wszelką odpowiedzialność wobec osób trzecich – z wyłączeniem odpowiedzialności za popełnienie czynów niedozwolonych – za ich rezultat oraz wykonywanie ponosi zlecający wykonanie tych czynności, i
• są one wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego te czynności, i
• wykonujący te czynności nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością”,

Oznacza to, ze przy spełnieniu tych samych warunków działalność zarobkowa nie będzie uznana za działalność gospodarczą ani dla celów podatku dochodowego PIT, ani dla celów podatku VAT. Byłaby to istotna zmiana. Osoby zatrudnione dotąd na podstawie np. umowy o dzieło (ze względu na niskie koszty zatrudnienia, w tym brak ZUS) musiałyby dokonać wyboru:

• albo płacą podatek VAT (nie spełniają warunków pozwalających na nieopodatkownie),
• albo też nie płacą VATu, ale ich stosunek zatrudnienia zostanie zapewne uznany za stosunek pracy, ukryty jedynie pod inną nazwą, np. umowy o dzieło. To z kolei wiąże się z obowiązkami odprowadzenia składek ZUS i innych potrąceń właściwych dla pracowników.

Takie rozwiązanie może więc uderzyć w wiele osób pracujących na podstawie umowy o dzieło i zarabiających ponad 10'000 euro rocznie (od wszystkich zatrudniających). Przy mniejszych kwotach problem nie wystąpi - osoby zatrudnione staną się VATowcami, ale zwolnionymi podmiotowo (wystarczy prowadzić prostą ewidencję sprzedaży i nie trzeba składać żadnych deklaracji ani płacić VAT). 

Istnieje jednak plus zaproponowanego rozwiązania: podatnicy (inni niż osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą indywidualnie), np. spółki z o.o. czy spółki cywilne, będą mogły tak kształtować stosunek prawny łączący je z kontrahentem, aby wykonywać działalność w sposób nieopodatkowany VAT. Nie będzie się to opłacać tam, gdzie są duże wydatki na zakup towarów czy majątku trwałego, ale korzystne będzie dla tych firm, które świadczą usługi przy niewielkich kosztach własnych (ryzyko gospodarcze zlecającego). W takiej sytuacji firmy remontowe, np. spółki cywilne nie zatrudniające pracowników, z małą ilością narzędzi (czyli nie ponoszące ryzyka gospodarczego mikro firmy remontowe), zamiast martwić się o 7% VAT związane z budownictwem społecznym (wyczekiwana definicja budownictwa społecznego), po prostu będą zawierać umowy z prywatnymi inwestorami w taki sposób, aby usługi nie podlegały opodatkowaniu VAT. W ten sposób zamiast kwoty brutto otrzymają tyle samo netto i zarobią więcej.

Plusy proponowanych rozwiązań w zakresie budownictwa i remontów realizowanych przez spółkę cywilną osób fizycznych:

• nabywca indywidualny nie zapłaci w ogóle VAT, jedynie VAT od materiałów budowlanych zakupionych przez niego bezpośrednio w sklepie;
• firma, np. spółka cywilna, nie będzie prowadzić rozliczeń VAT;
• wspólnicy takiej spółki nadal pozostaną podatnikami prowadzącymi działalność gospodarczą dla celów podatku dochodowego PIT (w tej ustawie są dodatkowe obostrzenia, nie występujące w projekcie nowelizacji);
• wspólnicy takiej spółki nie staną się pracownikami, gdyż zlecenie dopuszcza wykonanie umowy przez kogoś innego w zastępstwie (wspólnik za wspólnika), a przy stosunku pracy liczy się zatrudnienie i praca tej jednej konkretnej osoby.

obowiązek podatkowymali podatnicy