Za granicą

Regulacje międzynarodowe w zakresie usprawnienia procedur podatkowych i podobnych sprowadzają się z reguły do procedur informowania o obowiązującym prawie.

Część umów w sprawie zapobiegania podwójnemu opodatkowaniu w zakresie podatków dochodowych przewiduje również wymianę informacji  - przeprowadzanie dowodu ze świadków, dostarczanie kopii dokumentów itp. Podobne umowy odnoszące się do podatku od spadków i darowizn przewidują pomoc w ustaleniu podstawy opodatkowania. Unia Europejska wprowadza jednak o wiele dalej idące regulacje. EU-oszuści podatkowi nie mogą czuć się bezpieczni.

Warto dodać, że nasi rodacy w Irlandii czy Wielkiej Brytanii również nie uciekli długim rękom polskiego fiskusa.

Podatki dochodowe w UE

Państwa Członkowskie udzielają sobie wzajemnie informacji dotyczących poszczególnych przypadków; państwo poproszone o informacje, powinno przeprowadzić niezbędne dochodzenie w celu pozyskania tych informacji (czytaj: powinno przeprowadzić kontrolę podatkową). To najważniejsza dla podatników część preambuły Dyrektywy Rady z 19 grudnia 1977 r. dotyczącej wzajemnej pomocy właściwych władz Państw Członkowskich w obszarze podatków bezpośrednich oraz opodatkowania składek ubezpieczeniowych (77/799/EWG) (Dz.U. L 336 z 27.12.1977, str. 15).

Ta dyrektywa dotyczy podatku dochodowego, we wszelkich postaciach (wg skali, liniowy, zryczałtowany, ryczałty), poboru zaliczek na podatek dochodowy oraz niektórych innych opłat, np. renty planistycznej. W Polsce wymienia się w szczególności podatki PIT (podatek dochodowy od osób fizycznych), CIT (podatek dochodowy od osób prawnych) oraz PCC (podatek od czynności cywilnoprawnych), jednak lista jest otwarta, stąd możliwość zaliczenia do podatków dochodowych również renty planistycznej, która jest de facto podatkiem od wzrostu wartości nieruchomości.

Ministerstwa Finansów (lub organy równoważne) państw członkowskich UE udzielają sobie niektórych informacji bez żadnego wniosku ze strony kraju zainteresowanego:

• jeżeli można przypuszczać, że może dojść do zmniejszenia podatku w drugim Państwie Członkowskim;
• jeżeli podatnik uzyskuje obniżkę lub zwolnienie z podatku w jednym Państwie Członkowskim, co może być powodem do podwyższenia podatku lub powstania obowiązku podatkowego w innym Państwie Członkowskim;
• w kontaktach gospodarczych między podatnikiem jednego Państwa Członkowskiego a podatnikiem innego Państwa Członkowskiego, które będą prowadzone w jednym lub więcej niż jednym kraju w taki sposób, że może to doprowadzić do oszczędności podatkowej w jednym z obydwu lub w obydwu Państwach Członkowskich;
• jeżeli właściwa władza Państwa Członkowskiego ma podstawy przypuszczać, że możliwa jest oszczędność podatkowa przez fikcyjny transfer zysków wewnątrz grupy przedsiębiorstw;jeżeli w - jednym Państwie Członkowskim, w związku z informacjami, które zostały przekazane przez właściwą władzę innego Państwa Członkowskiego, został ustalony stan faktyczny, który może być przydatny do naliczenia podatku w tym innym Państwie Członkowskim.

Podany zakres państwa mogą rozszerzać w drodze konsultacji – np. nasz minister może poprosić Wielką Brytanię o dane podatkowe Polaków zarabiających na wyspach, celem ich skontrolowania i wychwycenia podatników nie odprowadzających podatku dochodowego.

Państwo członkowskie może nie przekazać informacji m.in. gdy byłoby to sprzeczne z jej porządkiem prawnym (ogólnymi zasadami, konstytucją itp.), jeżeli prowadziłoby to do ujawnienia tajemnicy handlowej, przemysłowej lub zawodowej albo procesu produkcyjnego, bądź, jeżeli rozpowszechnianie tej informacji naruszyłoby porządek publiczny, albo gdy samo nie jest w stanie z przyczyn faktycznych lub prawnych dostarczyć informacji tego samego rodzaju innemu państwu członkowskiemu.

Uwaga ! Równoczesne kontrole

W przypadku gdy sytuacja podatkowa jednej lub kilku osób podlegających obowiązkowi podatkowemu jest powszechnym lub uzupełniającym się przedmiotem zainteresowań dwóch lub kilku państw członkowskich, to te państwa mogą porozumieć się co do przeprowadzenia równoczesnych kontroli na swoich terytoriach, aby wymienić w ten sposób uzyskane informacje, kiedy tylko kontrole takie wydają się być bardziej skuteczne niż gdyby były przeprowadzane tylko przez jedno państwo członkowskie. Urzędnicy mają prawo uczestniczyć w kontrolach na obcym terenie, jeżeli państwa uznają to za stosowne. Warto jednak podkreślić, że instytucja równoczesnej kontroli z cała pewnością nie znajdzie zastosowania w odniesieniu do przeciętnego podatnika PIT.

Podatek VAT w UE

W zakresie podatku VAT również istnieje procedura wymiany informacji służąca wyłowieniu nieuczciwych podatników. W Polsce zajmuje się tym Biuro Wymiany Informacji o VAT, działające w oparciu o system VIES. Najprostszym przykładem działalności tej właśnie jednostki i jednostek bliźniaczych w innych krajach UE jest możliwość sprawdzenia nru NIP kontrahenta online.

Rzeczywiście, jednostka ta zajmuje się zgodnie z Rozporządzeniem Rady z 27 stycznia 1992 r. w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie podatków pośrednich (92/218/EWG):

• potwierdzeniem rejestracji podatników VAT krajów członkowskich UE,
• zapewnieniem możliwości porównywania kwartalnych i rocznych zestawień obrotów wykazywanych przez polskie podmioty z danymi uzyskanymi z systemu VIES, w celu zapobiegania wewnątrzwspólnotowym oszustwom w podatku VAT (wysyła nasze polskie dane wynikające z deklaracji  VAT-UE do systemu VIES) .

Na żądanie państw członkowskich przesyłane są również szczegółowe dane dotyczące konkretnych podatników. Czyni się to niezwłocznie,  w okresie nie dłuższym niż trzy miesiące. Co więcej, można przesłać nazwisko i adres polskiego podatnika (ale jedynie dla celów konkretnej czynności czy postępowania prowadzonego za granicą).

W zakresie VAT nie potrzeba procedury wspólnej kontroli. W oparciu o informacje na temat treści deklaracji VAT-UE w Polsce i zbliżonych deklaracji w innych państwach członkowskich, każde z państw członkowskich jest bowiem w stanie bardzo skutecznie skontrolować podatnika dokonującego wewnątrzwspólnotowej dostawy czy wewnątrzwspólnotowego nabycia u siebie, na swoim terytorium.

Cła w UE

Dyrektywa Rady z dnia 15 marca 1976 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy dochodzeniu roszczeń wynikających z operacji będących częścią systemu finansowania Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz rolniczych opłat wyrównawczych i opłat celnych (76/308/EWG), która dotyczy ceł, opłat rolnych oraz odsetek i innych opłat akcesoryjnych, nakazuje z pewnymi wyjątkami prowadzenie egzekucji w jednym państwie członkowskim na wniosek innego państwa członkowskiego. Państwa mogą jednak świadczyć sobie wzajemną pomoc w szerszym zakresie, w ramach jakichkolwiek umów lub porozumień międzynarodowych.

OECD - wszelkie podatki i ZUS

25 stycznia 1988r. podpisano w Strasburgu Konwencję o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych. Konwencja ta w założeniu odnosi się do krajów członkowskich Rady Europy oraz Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Do OECD należy większość państw europejskich, ale również USA, Meksyk, Nowa Zelandia, Japonia i inne, jednak stronami Konwencji w dniu 1 czerwca 2006r. są Dania, Finlandia, Islandia, Niderlandy, Norwegia, Stany Zjednoczone, Szwecja, Polska.

Pomoc administracyjna określona tą konwencją obejmuje:

• wymianę informacji, w tym jednoczesną kontrolę podatkową i udział w jednoczesnej kontroli podatkowej za granicą; 
• pomoc w egzekucji, w tym działania zabezpieczające; 
• dostarczanie dokumentów.

Państwo - sygnatariusz tej konwencji - zapewni pomoc administracyjną bez względu na to, czy dana osoba jest obywatelem danej Strony lub drugiego Państwa, lub czy ma miejsce zamieszkania albo siedzibę w danym lub w innym Państwie. Konwencja dotyczy podatków dochodowych, VAT, akcyzy, podatku od nieruchomości, środków transportu, spadków i darowizn, innych podatków, również samorządowych, a także składek ZUS.

Na żądanie właściwego organu państwa wnioskującego właściwa władza Państwa proszonego może zezwolić przedstawicielom właściwej władzy Państwa wnioskującego na udział w odpowiedniej części kontroli podatkowej w Państwie proszonym. Przewidziano również procedury dotyczące jednoczesnej kontroli podatkowej.

Na prośbę Państwa wnioskującego Państwo proszone podejmie również niezbędne działania w celu egzekucji roszczeń podatkowych pierwszego wspomnianego Państwa w taki sposób, jakby były one jego własnymi roszczeniami podatkowymi.

Polska złożyła do omawianej konwencji zastrzeżenia. Rzeczpospolita Polska nie udzieli w żadnej formie pomocy w zakresie podatków innych Stron, nałożonych przez lub w imieniu jednostek terytorialnych lub władz lokalnych, nie udzieli pomocy w egzekucji żadnego roszczenia podatkowego lub egzekucji kary administracyjnej w zakresie wszelkich podatków, a także nie udzieli pomocy w dostarczaniu dokumentów w zakresie wszelkich podatków.

Praca za granicą